bezoek aan de zelliges fabriek in marokko

Zelliges, de handgemaakte Marokkaanse tegels die je in en rond de geboortestad Fes écht overal tegenkomt. De productietechniek is is al echt eeuwen oud en gaat zelfs terug naar de 12e eeuw waarbij er een kunstvorm ontstond op mozaiek met veekleurige tegels van geglazuurde terracotta.

In 2017 hebben wij onze eerste reis gemaakt naar Marokko om kennis te maken met de Marokkaanse zelliges en de veelzijdigheid van deze handgekapte tegels. De tegels worden stuk voor stuk met de hand gekneed, platgeslagen, gesneden en geglazuurd door ambachtslieden die hun vak perfect verstaan.

klei uit fes als grondstof

De belangrijkste grondstof voor de Marokkaanse zelliges is de klei. Deze wordt uitsluitend in Fes en directe omgeving gewonnen en staat bekend om zijn uitstekende kwaliteit voor het produceren van terracotta (en dus ook geglazuurde tegels zoals zelliges en bejmat tegels). 

De fabriek waar onze zelliges worden geproduceerd krijgen droge blokken klei die moet worden vermengd met water om het tot een werkbare emulsie te maken. De blokken droge klei worden in een vierkant bassin ( een zuba genaamd) geplaatst en vervolgens wordt er water aan toegevoegd. Daarna wordt de klei vermengd met water door deze te kneden met ouderwets kneden met voetenwerk. 

Wanneer de klei voldoende is gemengd, wordt de klei in rechthoekige mallen geplaatst en deze te drogen gelegd. Het drogen duurt circa 3 tot 5 dagen. Daarna is de klei voldoende droog om te worden bewerkt tot zellige. Dit betekent dat de rechthoekige plak klei in twee wordt gesneden en met behulp van een klopper wordt platgeslagen tot een biscuit van circa 15mm dikte.  Eventuele oneffenheden, zoals kleine gaatjes in de klei, worden door de ambachtslieden gladgestreken. Daarna plaatsen zij een zwaar ijzeren mal op de klei en snijdt hij de klei rondom de mal weg. Vervolgens worden de uitgesneden plakken klei nog 2 dagen te drogen gelegd.

Bezoek aan zelligesfabriek in Fes
Zuba bassin

eerste keer bakken van de klei

Bezoek aan zelligesfabriek in Fes
Glazuren van de zelliges

Nadat de klei nog enkele dagen heeft gedroogd, wordt het voor de eerste keer in de oven geplaatst.De tegels worden als een kaartenhuis in de ovens geplaatst. Dit zorgt voor een optimale luchtstroom langs alle tegels en voert zo het resterende vocht van de klei af. Het bakproces duurt zo’n 5 uur, waarbij de eerste twee uur de deur van de oven open wordt gelaten, zo kan het resterende vocht gemakkelijk uit de klei verdampen. Na het bakproces is de grijze klei verandert in een lichtbeige harde plak dat biscuit wordt genoemd. De plakken biscuit worden door de ambachtlieden gecontroleerd op oneffenheden en vervolgens gebracht naar de volgende afdeling die het glazuren van het biscuit uitvoert.

Glazuren van zelliges

Het glazuren van het biscuit gaat in snel tempo waarbij er maar liefst drie personen aan te pas komen. De eerste persoon zorgt voor een contstante toevoer van biscuit tegels. De tweede persoon brengt het glazuur op het biscuit aan. Dit doet hij/zij door met zijn/haar hand het biscuit te bestrijken met glazuur om vervolgens het biscuit met de bovenzijde geheel in het glazuur te dopen.

De derde persoon staat klaar om de geglazuurde biscuits in houten droogrekken te plaatsen en deze naar de oven te brengen voor de volgende fase, namelijk het afbakken van het biscuit naar zellige

Als het biscuit met de verse glazuurlaag de tweede keer in de oven gaat, worden deze opnieuw gebakken. Dit keer tot een temperatuur van zo’n 980-1000 graden. Het zogenaamde afbakken van de handgemaakte tegels duurt circa 9 uur. Pas daarna is het glazuur voldoende gebakken en uitgehard. Het duurt dan nog zo’n 6 uur voordat de oven voldoende is afgekoeld dat de zelliges eruit gehaald kunnen worden.

zelliges in alle vormen en kleuren

De laatste stap in het productieproces is misschien wel het meest indrukwekkend om te zien. De zelliges die uit de oven komen zijn namelijk net iets groter dan 10x10cm. De gewenste vorm wordt op het zellige getekend en door de ambachtslieden met beitels en uiterste precisie uitgehakt. De zelliges staan bekend om hun rijke vormen en oneindige keuze in kleurtinten en niets is minder waar. Daar waar wij ons standaardassortiment hebben ingericht met uitsluitend zelliges in 10x10cm formaat, is vrijwel iedere denkbare vorm mogelijk, zoals schaaltjes, driehoeken, sterren, trapezium of hexagonaal. Uiteraard kunnen wij deze op bestelling ook leveren voor jouw droomwand. Nieuwsgierig naar de mogelijkheden? Neem direct contact met ons op!

Zelliges-schaaltjes
Zelliges schaaltjes
Zelliges-driehoek
Zelliges driehoek
Zelliges Hexagonal
Zelliges hexagonal
Zelliges-trapezium
Zelliges trapezium